Rlm7 i RlmS — odporność rzepaku na suchą zgniliznę

Czym jest sucha zgnilizna kapustnych i dlaczego zagraża rzepakowi ozimemu?

Sucha zgnilizna kapustnych należy do najgroźniejszych chorób grzybowych rzepaku ozimego, wywoływanych przez grzyba Leptosphaeria maculans (Plenodomus lingam).

Grzyb Leptosphaeria maculans infekuje rzepak już na etapie liścieni i młodych liści jesienią. Najgroźniejsza jest infekcja jesienna, podczas której patogen z porażonych liści może przemieszczać się do szyjki korzeniowej. Leptosphaeria maculans poraża również łodygę, rozgałęzienia i łuszczyny rzepaku. Objawy suchej zgnilizny rozwijają się od jesieni aż do dojrzewania rzepaku. W latach sprzyjających rozwojowi patogena sucha zgnilizna kapustnych może powodować bardzo duże straty plonu. Ochronę rzepaku warto zacząć od doboru odmiany odpornej genetycznie.

Objawy suchej zgnilizny na szyjce korzeniowej rzepaku

Sucha zgnilizna kapustnych powoduje przewężenia i gnicie szyjki korzeniowej, przedwczesne zamieranie roślin oraz wyleganie łanu.

Zgnilizna szyjki korzeniowej ogranicza pobieranie wody i składników pokarmowych przez roślinę. Sucha zgnilizna kapustnych rozwija się skrycie, dlatego wczesne porażenie bywa niewidoczne z zewnątrz. Porażona roślina rzepaku dojrzewa przedwcześnie i zamiera przed pełnym wykształceniem nasion. Osłabiona szyjka korzeniowa łamie się, co prowadzi do wylegania łanu. Sucha zgnilizna kapustnych obniża plon nasion oraz ich zaolejenie.

Kiedy presja choroby jest największa

Presja suchej zgnilizny kapustnych rośnie w rejonach o łagodnych, wilgotnych jesieniach oraz przy uproszczonych zmianowaniach rzepaku.

Łagodna i wilgotna jesień wydłuża okres infekcji liści przez Leptosphaeria maculans. Grzyb Leptosphaeria maculans zimuje w resztkach pożniwnych rzepaku i uwalnia zarodniki na kolejne plantacje. Zarodniki przenoszone z wiatrem i deszczem infekują liście młodego rzepaku jesienią. Krótkie przerwy między uprawami rzepaku zwiększają zapas zarodników grzyba w resztkach pożniwnych. Wysoka presja choroby uzasadnia rozpoczęcie ochrony rzepaku od genetyki, a nie od chemii.

Gen Rlm7 — genetyczna odporność rzepaku na suchą zgniliznę

Rlm7 to gen rasowo-specyficznej odporności rzepaku na suchą zgniliznę kapustnych, który uruchamia reakcję obronną rośliny i ogranicza rozwój infekcji Leptosphaeria maculans na etapie liści.

Gen Rlm7 należy do genów odporności jakościowej, opartej na pojedynczym genie. Odporność genetyczna działa od wczesnych faz rozwoju roślin i stanowi ważny element integrowanej ochrony. Gen Rlm7 rozpoznaje białko sygnałowe patogena i uruchamia reakcję obronną rośliny. Rlm7 przez wiele lat należał do najskuteczniejszych genów odporności na suchą zgniliznę. Gen Rlm7 stanowi punkt odniesienia w hodowli odpornościowej rzepaku ozimego.

Odporność jakościowa (rasowo-specyficzna) vs ilościowa

Odporność jakościowa opiera się na pojedynczym genie rozpoznającym konkretną rasę patogena, a odporność ilościowa wynika z wielu genów o mniejszym efekcie.

Gen Rlm7 reprezentuje odporność jakościową, rasowo-specyficzną wobec Leptosphaeria maculans. Odporność jakościowa ogranicza rozwój infekcji, gdy gen odmiany rozpoznaje odpowiadający mu gen patogena. Odporność ilościowa spowalnia rozwój choroby, lecz nie ogranicza infekcji całkowicie. Łączenie obu typów odporności zwiększa trwałość ochrony genetycznej rzepaku.

Jak trwały jest gen Rlm7?

Rlm7 przez wiele lat należał do najskuteczniejszych genów odporności. Jednak podobnie jak inne geny jakościowem, jego skuteczność zależy od struktury populacji patogena.

Gen Rlm7 rozpoznaje patogena i ogranicza rozwój infekcji, zanim grzyb dotrze do szyjki korzeniowej. Rlm7 pozostaje szeroko stosowany w odmianach rzepaku ozimego od ponad dekady. Trwałość genu Rlm7 zależy od rozpowszechnienia odmian z tym genem na danym obszarze. Odporność oparta na genie Rlm7 również eroduje w czasie, dlatego hodowcy rozwijają kolejne geny. Rodzina genów Rlm obejmuje Rlm7, nowszy RlmS oraz Rlm12. Kolejne geny z rodziny Rlm poszerzają dostępne źródła odporności na suchą zgniliznę.

Rlm7, RlmS czy Rlm12 — czym różnią się geny odporności?

Rlm7, RlmS i Rlm12 to różne geny odporności rzepaku na suchą zgniliznę kapustnych. Rlm7 jest genem referencyjnym, a RlmS to nowsze źródło odporności wykorzystane m.in. w odmianie Dominator.

Rlm7 pełni rolę genu referencyjnego, szeroko stosowanego w hodowli rzepaku ozimego. RlmS to nowsze źródło odporności, wykorzystywane między innymi w odmianie Dominator. Rlm12 należy do nowszych genów wykorzystywanych w programach hodowlanych rzepaku. Różne geny Rlm odpowiadają różnym rasom patogena Leptosphaeria maculans. Dywersyfikacja źródeł odporności między odmianami i latami zwiększa trwałość ochrony genetycznej.

Tabela 1. Różnice pomiędzy genami odpowrności rzepaku Rlm7, RlmS i Rlm12

Gen odporności	Charakterystyka	Status wykorzystania	Przykładowa odmiana Rapool
Rlm7	klasyczny gen rasowo-specyficzny o wieloletnim zastosowaniu	szeroko stosowany, referencyjny	Bernstein
RlmS	nowsze źródło odporności na suchą zgniliznę	wykorzystywane w hodowli	Dominator
Rlm12	gen wykorzystywany w programach hodowlanych	wdrażany w nowszych odmianach	odmiany wdrożeniowe

Gen RlmS poszerza pulę dostępnych źródeł odporności na suchą zgniliznę. Wybór odmian o różnych genach Rlm w kolejnych sezonach spowalnia adaptację Leptosphaeria maculans.

Dominator — odmiana z genem RlmS i ochroną przed wirusem żółtaczki rzepy (TuYV)

Dominator to mieszaniec rzepaku ozimego Rapool z nowym genem odporności RlmS na suchą zgniliznę oraz odpornością na wirus żółtaczki rzepy (TuYV).

Odmiana Dominator opiera odporność na suchą zgniliznę na genie RlmS, a nie na genie Rlm7. Gen RlmS (dawniej oznaczany APR37) to odrębne, nowsze źródło odporności rzepaku na suchą zgniliznę. Dominator łączy odporność genetyczną z wysoką zimotrwałością.

Podwójna odporność: RlmS na grzyba + TuYV na wirusa

Dominator łączy gen RlmS ograniczający rozwój suchej zgnilizny z odpornością na wirus żółtaczki rzepy TuYV.

Gen RlmS uruchamia reakcję obronną rzepaku i ogranicza rozwój infekcji Leptosphaeria maculans na wczesnym etapie. Wirus żółtaczki rzepy TuYV obniża plon i zaolejenie rzepaku, często bez wyraźnych objawów. Odporność Dominatora na wirus TuYV pomaga ograniczyć straty powodowane przez TuYV. Podwójna odporność Dominatora zmniejsza ryzyko strat plonu z dwóch niezależnych źródeł. Odporność genetyczna odmiany Dominator stanowi pierwszą, bezkosztową linię obrony przed suchą zgnilizną. Odporność genetyczna uzupełnia agrotechnikę i ochronę, lecz ich nie zastępuje.

Uwaga dla klienta: Źródło potwierdzające odpowrność na TuYV – COBORU: https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/43_2020_WPDO_7_RZPO.pdf str.66

Dla kogo jest odmiana Dominator

Dominator to mieszaniec F1 hodowli Rapool (DSV), zarejestrowany w 2019 roku, o średniowczesnym terminie dojrzewania.

Odmiana mieszańcowa Dominator sprawdza się na stanowiskach zagrożonych suchą zgnilizną i wirusem TuYV. Wysoka zimotrwałość Dominatora pozwala uprawiać go w różnych rejonach Polski. Rolnik szukający stabilnej odmiany odpornej może wybrać rzepak ozimy Dominator w ofercie Chemirol.

Zimotrwałość i stabilność plonu w regionach trudnych zim

Wysoka zimotrwałość Dominatora pozwala uprawiać go w różnych rejonach Polski, także tam, gdzie zimy bywają ostre.

Odmiana rzepaku Dominator utrzymuje stabilny plon dzięki połączeniu zimotrwałości z odpornością na choroby. Rzepak ozimy Dominator osiąga średnio 120% wzorca według wyników PDO COBORU 2020–2022. Zawartość tłuszczu w nasionach Dominatora wynosi 44,1% przy wilgotności 9% w badaniach COBORU 2021. Stabilny plon oznacza wyrównane wyniki w latach o różnym przebiegu pogody. Wysoka zimotrwałość oraz zdrowotność odmiany rzepaku Dominator sprzyjają stabilnemu plonowaniu również w latach o zmiennym przebiegu pogody. O wysokiej zdrowotności odmiany świadczy również wyjątkowo zdrowy łan, który po zbiorze pozostawia zdrowe ściernisko.

„Stabilne plonowanie zaczyna się od odmiany, która dobrze radzi sobie z wyzwaniami jesieni i zimy. Połączenie wysokiej zimotrwałości oraz odporności na najważniejsze choroby pozwala ograniczyć ryzyko strat i budować wysoki potencjał plonowania już od początku wegetacji.” –Krzysztof Bzdęga, Dyrektor ds. Zarządzania Wiedzą, Dział Wiedzy i Rozwoju, Chemirol

Dlaczego zimotrwałość i zdrowotność idą w parze

Dobra zimotrwałość ogranicza straty roślin zimą, a odporność genetyczna ogranicza osłabienie rzepaku przez suchą zgniliznę jeszcze przed zimą.

Sucha zgnilizna kapustnych osłabia rośliny rzepaku przed spoczynkiem zimowym. Roślina porażona przez Leptosphaeria maculans gorzej znosi mróz i łatwiej przemarza. Odporny genetycznie Dominator wchodzi w zimę zdrowszy i lepiej przezimowuje. Szybki wigor jesienny Dominatora sprzyja równomiernemu rozwojowi roślin przed zimą. Niskie ryzyko elongacji pędu jesienią ogranicza wynoszenie stożka wzrostu i jego wymarzanie.

Stabilność plonu jako efekt doboru odmiany

Stabilność plonu Dominatora wynika z połączenia odporności na wyleganie, deklarowanego przez hodowcę potencjału wykorzystania azotu i jednorodnego kwitnienia.

Odporność Dominatora na wyleganie utrzymuje zwarty łan i ułatwia zbiór. Wysoki potencjał wykorzystania azotu deklarowany przez hodowcę wspiera stabilne plonowanie w zmiennych warunkach. Jednorodne kwitnienie w krótkim czasie wpływa na dojrzewanie nasion. Wyrównane dojrzewanie nasion ułatwia planowanie zbioru i ogranicza straty. Dobór odmiany o wysokiej zimotrwałości i odporności genetycznej stabilizuje plon rok do roku.

Jak dobrać odmianę rzepaku odporną na suchą zgniliznę?

Wybieraj odmiany rzepaku z udokumentowanym genem odporności na suchą zgniliznę, dobrą zimotrwałością oraz — w rejonach zagrożonych — odpornością na TuYV.

Odporność genetyczna stanowi pierwszą, bezkosztową linię ochrony rzepaku przed suchą zgnilizną. Dobór odmiany odpornej obniża presję choroby, zanim rolnik sięgnie po ochronę chemiczną.

Kryteria wyboru odmiany odpornej

Odmianę odporną dobieraj według źródła odporności na suchą zgniliznę, zimotrwałości dopasowanej do rejonu, odporności na TuYV oraz typu odmiany.

Udokumentowany gen odporności (Rlm7, RlmS lub Rlm12) potwierdza źródło ochrony przed suchą zgnilizną. Zimotrwałość dopasowana do rejonu ogranicza ryzyko wymarznięcia rzepaku. Odporność na wirus TuYV ogranicza ryzyko strat na stanowiskach o wysokiej presji mszyc. Nowoczesne mieszańce F1 zwykle charakteryzują się wysokim potencjałem plonowania i dużą stabilnością plonu. Dopasowanie odmiany do stanowiska i przedplonu zwiększa skuteczność ochrony genetycznej. Odmiana odporna na suchą zgniliznę sprawdza się szczególnie przy krótkich przerwach w uprawie rzepaku. Odmiany rzepaku ozimego w ofercie Chemirol obejmują mieszańce z różnymi genami odporności. Wśród nich rzepak — odmiany mieszańcowe łączą odporność genetyczną z wysokim potencjałem plonu.

Genetyka i agrotechnika — jak się uzupełniają

Genetyka stanowi fundament ochrony rzepaku, a agrotechnika i ochrona chemiczna ją uzupełniają, lecz nie zastępują.

Odporność genetyczna ogranicza presję suchej zgnilizny, jednak nie usuwa choroby całkowicie. Prawidłowe zmianowanie i zbilansowane nawożenie wzmacniają zdrowotność łanu rzepaku. Zdrowy, dobrze przezimowany łan pełniej wykorzystuje odporność genetyczną odmiany. Jesienna ochrona rzepaku przed suchą zgnilizną uzupełnia odporność genetyczną w latach wysokiej presji.

Decyzję o jesiennym zabiegu fungicydowym warto opierać na lustracji plantacji, warunkach pogodowych sprzyjających infekcji oraz komunikatach sygnalizacyjnych i systemach wspomagania decyzji. Regularny monitoring infekcji jesiennej wpisuje ochronę rzepaku w zasady integrowanej ochrony roślin. Nasiona Dominatora trafiają do rolnika w fabrycznej zaprawie nasiennej o działaniu fungicydowo-insektycydowym. Skład fabrycznej zaprawy zmienia się jednak sezonowo, dlatego jej aktualny dobór warto potwierdzić w bieżącej ofercie handlowej.

„Nowoczesna genetyka daje roślinom silny punkt wyjścia, jednak o sukcesie uprawy decyduje połączenie odporności odmianowej z właściwą agrotechniką i trafnie zaplanowaną ochroną fungicydową. Dopiero kompleksowe podejście pozwala w pełni wykorzystać potencjał odmiany.” – Krzysztof Bzdęga, Dyrektor ds. Zarządzania Wiedzą, Dział Wiedzy i Rozwoju, Chemirol