Zaolejenie rzepaku – od czego zależy i jak je poprawić?

Czym jest zaolejenie rzepaku i dlaczego decyduje o zysku?

Zaolejenie rzepaku to procentowa zawartość tłuszczu (oleju) w suchej masie nasion rzepaku. To ono, obok plonu, decyduje o cenie skupu. Im wyższe zaolejenie, tym więcej skupujący płaci za tonę.

Zaolejenie jest drugim, obok plonu z hektara, parametrem przychodu plantatora rzepaku. Plon z hektara określa masę zebranych nasion. Zaolejenie określa wartość tej masy w skupie. Olej jest głównym produktem przerobu rzepaku, dlatego skupujący płaci za jego zawartość. Dwa pola o identycznym plonie dają różny przychód, gdy różni je zaolejenie nasion. Skup traktuje rzepak jako surowiec olejarski. Zakłady tłuszczowe wyceniają olej zawarty w nasionach, a nie samą ich masę. Wyższe zaolejenie oznacza więcej oleju z każdej dostarczonej tony i wyższy przychód plantatora.

Zaolejenie a plon – dwa parametry jednego przychodu

Plon i zaolejenie tworzą razem przychód z pola rzepaku. Plon to liczba ton z hektara, a zaolejenie to zawartość oleju wyceniana przez skup premią lub potrąceniem.

Wysoki plon o niskim zaolejeniu obniża realną wartość zbioru. Wysokie zaolejenie podnosi cenę każdej tony. Plantator zarabia najwięcej wtedy, gdy łączy wysoki plon z wysokim zaolejeniem nasion. Dlatego zaolejenie należy planować już na etapie wyboru odmiany, a nie dopiero przy sprzedaży. Zaolejenie zapisane w genetyce odmiany działa przez cały sezon, niezależnie od pogody. Plon reaguje na warunki roku silniej niż zawartość oleju uwarunkowana genetycznie.

Norma zaolejenia w skupie. Jak działa premia za olej?

Skup rozlicza rzepak od bazowej normy zaolejenia na poziomie około 40%. Każdy procent powyżej normy podnosi cenę tony (premia), a każdy procent poniżej ją obniża (potrącenie).

Norma zaolejenia to poziom odniesienia zapisany w umowie skupu. Powyżej tego poziomu skupujący nalicza premię za olej. Poniżej niego stosuje potrącenie ceny. Premia i potrącenie działają proporcjonalnie do odchylenia od normy. Dokładne stawki określa aktualna umowa skupu. Należy zawsze sprawdzić je u odbuiorcy przed sprzedażą. System premii i potrąceń sprawia, że zaolejenie bezpośrednio przekłada się na cenę tony. Dwie dostawy o tym samym plonie i różnym zaolejeniu kończą się różnym rozliczeniem w skupie.

Od czego zależy zaolejenie rzepaku?

Zaolejenie rzepaku zależy od genetyki odmiany, przebiegu pogody w czasie nalewania nasion, odżywienia siarką i azotem oraz zdrowotności łanu do końca dojrzewania.

Czynniki kształtujące zaolejenie dzielą się na genetyczne oraz agrotechniczno-środowiskowe. Genetyka odmiany wyznacza górny pułap zawartości oleju. Agrotechnika i pogoda wpływają na to, ile z tego potencjału roślina zrealizuje w danym sezonie.

Genetyka odmiany – najtańsza dźwignia zaolejenia

Genetyka wyznacza potencjał zaolejenia, natomiast jego realizacja zależy od warunków pogodowych i agrotechniki. Wybór odmiany o wysokim potencjale olejowym to jedna decyzja podejmowana raz na cały sezon.

Odmiana ustala biologiczny pułap zawartości oleju w nasionach. Agrotechnika pozwala wykorzystać potencjał odmiany, ale nie jest w stanie trwale zwiększyć go ponad możliwości genetyczne. Dobór odmiany o wysokim zaolejeniu kosztuje tyle samo co dobór odmiany przeciętnej. Z tego powodu genetyka jest dźwignią najbardziej opłacalną. Różnice zaolejenia między odmianami są trwałe i powtarzalne między sezonami. Wybór odmiany o wysokim zaolejeniu przenosi tę przewagę na każde pole obsiane danym materiałem siewnym.

Pogoda, siarka i zdrowotność łanu

Zaolejenie podnoszą nasłonecznienie i umiarkowana temperatura w fazie nalewania nasion, zbilansowane odżywienie siarką i azotem oraz zdrowe łuszczyny pracujące jak najdłużej.

Nasłonecznienie i umiarkowana temperatura w okresie nalewania nasion sprzyjają gromadzeniu oleju. Siarka jest składnikiem niezbędnym do syntezy tłuszczu w nasionach rzepaku. Zdrowy, zielony łan dłużej odżywia łuszczyny i dłużej buduje zaolejenie. Odżywienie i ochronę łanu należy prowadzić zgodnie z zaleceniami agronomicznymi dla stanowiska, bez przenawożenia i z utrzymaniem zdrowotności do końca dojrzewania. Skoro genetyka jest najtańszą dźwignią, kluczową decyzją staje się wybór odmiany o wysokim zaolejeniu.

Jak zwiększyć zaolejenie rzepaku w praktyce?

Zaolejenie zwiększysz przede wszystkim doborem odmiany o wysokim potencjale olejowym, zbilansowanym odżywieniem ze szczególnym udziałem siarki oraz utrzymaniem zdrowego łanu aż do końca nalewania nasion.

Co realnie podnosi zaolejenie – checklista

Zaolejenie podnosi pięć decyzji: wybór odmiany, odżywienie siarką, zbilansowany azot, ochrona zdrowotności łanu oraz zbiór w optymalnej dojrzałości.

1. Wybór odmiany o wysokim zaolejeniu – ustala pułap zawartości oleju i działa przez cały sezon.
2. Odżywienie siarką – sprzyja syntezie oleju poprzez prawidłowy przebieg procesów metabolicznych.
3. Zbilansowany azot – wspiera plon, nadmiar azotu może obniżać procentowe zaolejenie.
4. Ochrona zdrowotności łanu – zdrowe łuszczyny dłużej gromadzą olej.
5. Zbiór w optymalnej dojrzałości – zbyt późny lub wilgotny zbiór obniża jakość nasion.

Wybór odmiany jest punktem startowym każdej strategii zaolejenia. Genetyka ustala pułap oleju, którego późniejsza agrotechnika nie podniesie ponad potencjał odmiany.

Plantator podejmuje decyzję o odmianie raz, przed siewem, a jej skutek trwa cały sezon. Dlatego zestawienia takie jak najlepsze odmiany rzepaku warto analizować pod kątem zaolejenia, nie tylko plonu. Gotową odpowiedzią na dźwignię genetyczną jest populacyjna odmiana ANTON.

Rzepak ANTON – populacyjna odmiana o rekordowym zaolejeniu

ANTON to populacyjna (liniowa) odmiana rzepaku ozimego o rekordowym zaolejeniu nasion z bardzo wysoką mrozoodpornością i plonem zbliżonym do mieszańców na dobrych stanowiskach.

ANTON jest dowodem, że wysokie zaolejenie nie jest zarezerwowane dla drogich mieszańców. ANTON to odmiana populacyjna zarejestrowana w 2023 roku. Osiąga zaolejenie należące do najwyższych w Krajowym Rejestrze COBORU.

Sprawdź pełną charakterystykę odmiany na karcie produktu rzepak ozimy ANTON.

Dlaczego ANTON osiąga tak wysokie zaolejenie?

ANTON osiąga wysokie zaolejenie dzięki genetyce nastawionej na zawartość oleju oraz zdrowemu, mrozoodpornemu łanowi, który pracuje do końca nalewania nasion.

ANTON łączy genetyczny potencjał olejowy z bardzo wysoką mrozoodpornością. Wysoka zimotrwałość chroni plantację przed stratami zimowymi. ANTON wykazuje też wysoką tolerancję na suszę, co stabilizuje nalewanie nasion w latach z niedoborem wody. Rośliny ANTON są niewysokie i odporne na wyleganie, dzięki czemu łan dłużej pozostaje wydajny. Na dobrych stanowiskach plon ANTON zbliża się do poziomu odmian mieszańcowych.

Tradycyjna Siła – klasyka w wydaniu Hi-Tech

ANTON występuje w module „Tradycyjna Siła” i jest opisywany hasłem „klasyka w wydaniu Hi-Tech” – populacyjna odmiana o parametrach zbliżonych do mieszańca.

Pozycjonowanie „Tradycyjna Siła” oddaje istotę odmiany ANTON. Odmiana zachowuje ekonomikę odmiany populacyjnej i dokłada do niej zaolejenie oraz plon zbliżony do mieszańców. ANTON jest przydatny do uprawy w Polsce; zasięg regionalny warto potwierdzić w aktualnej Liście Odmian Zalecanych COBORU. W badaniach odmiana wykazuje dobrą tolerancję na najważniejsze choroby.

Rzepak populacyjny czy mieszańcowy – co wybrać pod kątem zaolejenia i zysku?

Odmiany populacyjne mają tańszy materiał siewny i dają stabilny plon na słabszych stanowiskach, a mieszańce oferują wyższy potencjał plonu. ANTON łączy niski koszt nasion populacyjnych z zaolejeniem i plonem zbliżonym do mieszańców.

Rzepak populacyjny buduje plon głównie na pędzie głównym, a jego rozgałęzienia boczne są słabsze niż u mieszańców. Rzepak populacyjny ma niższą cenę materiału siewnego. Rzepak populacyjny daje bardziej stabilny plon na słabszych stanowiskach. Rzepak mieszańcowy oferuje zwykle wyższy potencjał plonu i silniejsze rozgałęzienia boczne, lecz kosztuje więcej. Ekonomika rzepaku populacyjnego opiera się na niższym koszcie nasion przy przewidywalnym plonie. Ekonomika mieszańca opiera się na wyższym potencjale plonu przy wyższym koszcie materiału siewnego. Zobacz dostępne odmiany populacyjne rzepaku oraz odmiany mieszańcowe rzepaku.

Populacyjny ANTON wygrywa tam, gdzie liczą się niższy koszt nasion, stabilność na słabszych glebach oraz wysokie zaolejenie przy plonie zbliżonym do mieszańców.

Na słabszych stanowiskach odmiana populacyjna daje bardziej przewidywalny plon. ANTON dokłada do tej stabilności zaolejenie z górnej półki rejestru. Na rynku występują też inne odmiany populacyjne, na przykład Onca, jednak to zaolejenie i mrozoodporność wyróżniają ANTON w tej grupie. Dla plantatora oznacza to niższy koszt założenia plantacji bez rezygnacji z wysokiego zaolejenia. ANTON przenosi część przewagi mieszańców do segmentu odmian populacyjnych. Tabela poniżej zestawia oba typy rzepaku pod kątem kosztu, plonu i zaolejenia.