Strączkowe

Czym charakteryzuje się uprawa roślin strączkowych i jakie korzyści przynosi w gospodarstwie?

Uprawa roślin strączkowych opiera się na symbiozie z bakteriami brodawkowymi, co pozwala wiązać wolny azot z powietrza, poprawia strukturę gleby oraz zwiększa zawartość próchnicy.

Według danych opublikowanych przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG-PIB) w Puławach uprawa roślin strączkowych podnosi plonowanie roślin następczych średnio o 10–15%. Pozostawienie masy resztek pożniwnych bogatych w azot sprawia, że rośliny strączkowe stanowią doskonały przedplon w płodozmianie, szczególnie dla wymagających zbóż oraz rzepaku ozimego. Silnie rozwinięty, palowy system korzeniowy korzystnie wpływa na glebę, penetruje głębokie warstwy profilu , rozluźnia ją i poprawia stosunki wodno-powietrzne. Ponadto wydzieliny korzeniowe roślin strączkowych mają zdolność rozpuszczania trudno dostępnych związków fosforu i wapnia, przemieszczając je do wyższych warstw gleby, gdzie stają się dostępne dla kolejnych upraw.

Do jakich roślin strączkowych są przyznawane ekoschematy i dopłaty bezpośrednie?

Dopłaty bezpośrednie oraz płatności w ramach ekoschematów są przyznawane do gatunków strączkowych uprawianych na ziarno w siewie czystym lub w mieszankach z innymi roślinami.

Zgodnie z wytycznymi Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) rośliny strączkowe uprawiane na nasiona kwalifikują się do dedykowanych płatności związanych z produkcją do powierzchni upraw. Wsparcie finansowe obejmuje m.in. bobik, groch siewny (w tym peluszka, ale wyjątek satanowi groch siewny cukrowy i groch siewny łuskowy), łubin żółty, łubin wąskolistny, łubin biały oraz soję zwyczajną. Włączenie tych gatunków do struktury zasiewów ułatwia spełnienie wymogów zmianowania upraw oraz normy GAEC 7, mówiacej o dywersyfikacji upraw na gruntach ornych.

Jakie rośliny strączkowe grubonasienne dominują w polskim rolnictwie?

Dominujące rośliny strączkowe uprawne w Polsce to groch siewny, łubin wąskolistny, łubin żółty, bobik oraz dynamicznie zyskująca na znaczeniu soja.

Raporty Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) potwierdzają, że rośliny strączkowe uprawne odgrywają strategiczną rolę w zwiększaniu samowystarczalności białkowej kraju. W zależności od specyfiki rejonu i typu gleby gospodarze dobierają gatunki o odmiennych wymaganiach środowiskowych. Rośliny strączkowe stanowią niezastąpione źródło rodzimego białka roślinnego, zastępującego poekstrakcyjną śrutę sojową w żywieniu zwierząt gospodarskich.

Jakie rośliny strączkowe na słabe gleby gwarantują optymalny plon?

Na słabych, piaszczystych i zakwaszonych glebach najlepiej sprawdza się łubin żółty, który charakteryzuje się najniższymi wymaganiami glebowymi spośród wszystkich gatunków.

Łubin żółty oraz wybrane odmiany łubinu wąskolistnego tolerują kompleksy żytnie słabe i bardzo słabe. Rośliny strączkowe przeznaczone na takie stanowiska posiadają silny system korzeniowy, pobierający wodę z głębszych warstw profilu glebowego. Należy jednak pamiętać o właściwym pH gleby. Niuregulowany odczym na wpłym na rozwój korzeni i przyswajalność składników pokarmowych. Gdy gleba jest zakwaszona przyswajalność mikroskładników pokarmowych jest ograniczona (z wyjatkiem manganu). Mikroelementy mają dla strączowych są bardzo istotne ze względu na proces symbiozy z bakteriami oraz poberanie aztu i jego wykorzystanie. Dlatego wskazane jest odżywianie roślin strączkowych miekorelementami (bor, miedź, mangan, molibden). Dokarmianie można zastosować już od fazy 6 liści do fazy kwitnienia.

Które rośliny strączkowe na ziarno wiążą najwięcej azotu atmosferycznego?

Największą ilością wiązanego azotu atmosferycznego odznacza się bobik, który potrafi pozostawić w glebie dla rośliny następczej od 40 do nawet 250 kg N/ha (w najbardziej sprzyjających warunkach nawet 600 kg N/ha)

Rośliny strączkowe na ziarno wchodzą w efektywną symbiozę z bakteriami z rodzaju Rhizobium lub Bradyrhizobium. Proces biowiązania azotu redukuje koszty zakupu nawozów mineralnych. Wartość pozostawionego azotu zależy od opadów, temperatury gleby oraz sprawności biologicznej brodawek, przy czym rośliny strączkowe najintensywniej wiążą ten pierwiastek w fazie kwitnienia i zawiązywania strąków. Warto zaznaczyć, że azot związany biologicznie jest w pełni wykorzystywany przez roślin, gdy azot z nawozów mineralnych pobiernay jest w około 50%.

Kiedy i jak precyzyjnie siać nasiona roślin strączkowych?

Nasiona roślin strączkowych sieje się w zależności od gatunku i warunków pogodowych od początku marca do końca pierwszej dekady maja. Głębokość siewu to od 3 do 8 cm w zależności od gatunku i wielkości nasion.

Prawidłowa agrotechnika wymaga siewu w dostatecznie ogrzaną glebę, ale pamiętając o oszczędzaniu wilgoci w glebie Nasiona roślin strączkowych charakteryzują się dużym zapotrzebowaniem na wodę potrzebną do pęcznienia, przekraczającym często 100% ich suchej masy.

Przy siewie należy bezwzględnie przestrzegać następujących parametrów technicznych:

• kiełkowanie polowe następuje zazwyczaj po 10–14 dniach od umieszczenia nasion w glebie,
• wymagana energia kiełkowania materiału siewnego powinna wynosić 80–95%,
• czystość nasion przeznaczonych do siewu musi wynosić minimum 97–98%,
• optymalny odczyn gleby pod większość gatunków mieści się w granicach pH 6,0–7,5.

Która roślina strączkowa i jej uprawa jest najprostsza dla początkujących?

Najłatwiejszą rośliną w uprawie dla początkujących rolników jest groch siewny ze względu na wyrównane wschody, prosty zbiór oraz dostępność środków ochrony.

Nowoczesne odmiany ogonkowe grochu tworzą zwartą strukturę łanu, co redukuje ryzyko wylegania przed zbiorem. Rośliny strączkowe uprawa wymaga jednak zachowania zasad właściwego zmianowania i unikania siewu po sobie częściej niż co 6–8 lat. Groch wykazuje umiarkowane wymagania wodne i bardzo dobrze reaguje na podstawowe nawożenie przedsiewne.

Jakie są kluczowe wymagania glebowe oraz nawozowe, jakie mają uprawy strączkowe?

Uprawy strączkowe do prawidłowego wzrostu potrzebują regulowanego odczynu gleby, nawożenia fosforowo-potasowego oraz niewielkiej dawki startowej azotu.

Liczne doświadczenia rolnicze potwierdzają, że uprawy strączkowe na początku wegetacji wymagają dawki 20–30 kg N/ha, zanim bakterie brodawkowe zaczną w pełni funkcjonować. Prawidłowe nawożenie mineralne powinno opierać się na zasobności gleby i wynosić przedsiewnie:

Rośliny strączkowe wykazują dużą wrażliwość na niedobory mikroelementów, głównie boru, molibdenu i cynku.

Jakie nasiona strączkowe i ich rodzaje wybrać do profesjonalnego siewu?

Do siewu należy wybierać wyłącznie kwalifikowane nasiona strączkowe dopasowane do warunków glebowych i przeznaczenia plonu, doprawione zaprawą grzybobójczą i inokulum bakteryjnym.

Analizując nasiona strączkowe rodzaje dzieli się na formy tradycyjne (bujnie rosnące) oraz samokończące (determiniowalne), które dojrzewają bardziej równomiernie. Kwalifikowane nasiona strączkowe gwarantują wysoką czystość odmianową oraz brak groźnych patogenów odnasiennych.

Jakie choroby i szkodniki zagrażają roślinom strączkowym w trakcie wegetacji?

Największe zagrożenie dla upraw stanowią choroby grzybowe, takie jak askochytoza, antraknoza i fuzarioza (zgorzel siewek), oraz szkodniki: oprzędziki, mszyce i strąkowce.

Ochrona plantacji przed patogenami i szkodnikami wymaga systematycznego monitorowania łanu. Rośliny strączkowe są szczególnie wrażliwe na porażenie w okresach wysokiej wilgotności i temperatury.

Do najważniejszych zagrożeń biologicznych należą:

• askochytoza – powoduje plamistość liści i strąków, doprowadzając do przedwczesnego zamierania roślin, a nasiona nie są w pełni wykształcone i stanowią źródło porażenia w kolejnych latach
• antraknoza łubinu – wywoływana przez grzyby z rodzaju Colletotrichum, powoduje skręcanie łodyg i całkowitą utratę plonu(słabo wykształcone nasiona lub nawet puste strąki)
• czekoladowa plamistość bobiku – objawia się brunatnymi plamami i wywołuje opadanie liści i strąków,
• Szara pleśń – powoduje opadanie kwiatów i osypywanie się nasion przez przedwczesne otwieranie strąków
• oprzędziki – chrząszcze wyżerające charakterystyczne zakola w liścieniach i liściach, natomiast ich larwy niszczą brodawki korzeniowe,
• strąkowiec grochowy i strąkowiec bobowy – składają jaja na zawiązanych strąkach, a larwy wyżerają wnętrze nasion, obniżając zdolność kiełkowania i wartość handlową,
• mszyce – wyłapują soki z młodych pędów, a dodatkowo są wektorami groźnych chorób wirusowych.

FAQ

Czym jest szczepienie nasion bakteriami brodawkowymi?

Szczepienie to naniesienie preparatu z bakteriami Rhizobium na nasiona przed siewem, co umożliwia efektywne wiązanie azotu z powietrza.

Czy rośliny strączkowe wymagają intensywnej ochrony chemicznej?

Wymagają one głównie zabiegów chwastobójczych po siewie oraz ochrony przed szkodnikami, takimi jak strąkowce i mszyce. Warto też zabezpieczyć rosliny fungicydami przeciwko chorobom grzybowym.

Jaki jest najlepszy przedplon dla roślin strączkowych?

Najlepszym przedplonem są zboża, które pozostawiają wolne od chwastów i wolne od chorób grzybowych stanowisko.

Jakich warunków stanowiskowych wymaga łubin żółty?

Łubin żółty jest bardzo tolerancyjny po względem warunków glebowych. Preferuje gleby lekkie, z tego względu zazwyczaj polecany jest na najsłabsze stanowiska.

Dlaczego odpowiedni odczyn gleby jest kluczowy w uprawie strączkowych roślin?

Rośliny strączkowe wymagają odczynnika obojętnego dla symbiozy z bakteriami, co warunkuje prawidłowe wiązanie azotu atmosferycznego.

Czy nakład pracy przy pielęgnacji strączkowych jest wysoki?

Rośliny motylkowe mają niewielkie wymagania pielęgnacyjne, ograniczone głównie do zabiegów chwastobójczych oraz ochrony przed szkodnikami.

Na jakie choroby grzybowe są najbardziej podatne łubiny?

Łubiny są narażone na antraknozę i fuzariozę, które mogą znacznie obniżyć plon ziarna.

Jakie składniki odżywcze zawierają nasiona roślin strączkowych?

Nasiona roślin straczkowych są cennym źródłem białka. Stanowią ważny element diety człowieka oraz źródło pasz dla zwierząt. Zawierają błonnik, witaminy z grupy B oraz minerały, stanowiąc cenne źródło wartościowych substancji odżywczych.

Jakie typy użytkowe wyróżnia się w przypadku grochu?

Groch występuje w odmianach na suche nasiona, łuskowych i cukrowych, różniących się budową wyściółki strąka.